Wyszukaj odmianę    Kontakty
Referat dyrektora COBORU na Posiedzeniu Plenarnym
Komitetu Fizjologii, Genetyki i Hodowli Roślin PAN w Warszawie

    W dniu 13 kwietnia 2012 roku dyrektor COBORU, prof. dr hab. Edward S. Gacek, na zebraniu plenarnym Komitetu Fizjologii, Genetyki i Hodowli Roślin, Polskiej Akademii Nauk, które odbyło się w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, wygłosił referat pt.: „Wybrane aspekty ochrony własności intelektualnej w biotechnologii i hodowli roślin”. Wystąpienie spotkało się z bardzo dużym zainteresowaniem członków Komitetu, czego dowodem była ożywiona dyskusja.

Streszczenie wystąpienia

    Problematyka ochrony własności intelektualnej w obszarach bioróżnorodności, biotechnologii i hodowli roślin ma kluczowe znaczenie dla tworzenia i wdrażania postępu odmianowego do praktyki rolniczej.
    W obszarach bioróżnorodności podstawowymi międzynarodowymi instrumentami prawnymi są: Konwencja o Bioróżnorodności (CBD), Rio de Janeiro, 1992 oraz Międzynarodowy Trak-tat ds. Zasobów Genetycznych dla Wyżywienia i Rolnictwa (IT PGRFA), FAO, Rzym, 2004.
    Instrumentami prawnymi w zakresie ochrony własności intelektualnej w biotechnologii są:
    - Prawo własności przemysłowej z dnia 30.06.2000 (tj. Dz. Nr 119, poz. 1117),
    - Europejska Konwencja Patentowa (EPC), 1973, Monachium,
    - Dyrektywa PE i RE Nr 98/44 z dnia 6 lipca 1998 o ochronie prawnej odkryć bio-technologicznych (OJ.L. 213, 30.07.1998, pp. 0013-0021).

    Zgodnie z prawem patentowym, typowymi przykładami wynalazków biotechnologicznych są:
    - produkty, np. polipeptydy; kwasy nukleinowe; mikroorganizmy; linie komórkowe; zestawy (np. diagnostyczne); kompozycje (np. leki, szczepionki),
    - sposoby, np. sposoby otrzymywania produktów (biofermentacje, metody izolacji i czyszczenia); metody testowe i diagnostyczne in vitro, metody laboratoryjne.

    Przedmiotem ochrony prawnej w przypadku patentów jest określona przez wnioskodawcę istota wynalazków. Zakresem przedmiotowym wynalazku podlegającemu opatentowaniu jest opisane przez aplikanta zastrzeżenie patentowe. Podstawowym uprawnieniem wynikającym z patentu jest możliwość zakazania osobom trzecim zawodowego lub zarobkowego korzystania z patentu.
    Najpowszechniejszym systemem ochrony własności intelektualnej w hodowli roślin i w na-siennictwie jest tzw. „wyłączne prawo hodowców do odmian roślin”, zgodnie z Konwencją UPOV. Konwencja UPOV (Międzynarodowy Związek ds. Ochrony Nowych Odmian Roślin) (Akty z 1961, 1972, 1978 i 1991) jest międzynarodowo wynegocjowanym instrumentem prawnym specjalnie przygotowanym do ochrony własności intelektualnej w hodowli roślin i w nasiennictwie.
    Polska jest członkiem UPOV od 1989 roku, a najnowszy Akt Konwencji z 1991 roku jest im-plementowany w krajowej ustawie o ochronie prawnej odmian z dnia 26 czerwca 2003 (Dz.U. Nr 137/2003, poz. 1300, z późn. zm.)

    Administrowaniem całokształtu spraw związanych z przyznawaniem hodowcom wyłącznego prawa do odmian roślin na obszarze RP zajmuje się Centralny Ośrodek Badania Odmian Ro-ślin Uprawnych (COBORU) w Słupi Wielkiej k. Poznania.
    Przedmiotem ochrony prawnej odmian są wszelkie akty komercyjnego wykorzystania jej ma-teriału siewnego, jej materiału ze zbioru oraz produktów uzyskanych bezpośrednio ze stosowania chronionych odmian. W kontekście prawnym wyróżniamy następujące kategorie odmian: konwencjonalne, odmiany nie różniące się wyraźnie ( nieodrębne) od odmian chro-nionych, odmian pochodzących od odmian chronionych i odmian mieszańcowych.
    W praktyce coraz ważniejszym zagadnieniem jest problematyka wzajemnych zależności prawnych, wynikających z nich skutków komercyjnych z koegzystencji patentów na wynalaz-ki biotechnologiczne, a wyłącznym prawem do odmian roślin.
    Niestety, większość systemów patentowych wyklucza, lub znacząco ogranicza możliwość korzystania z tzw. „przywileju hodowców”, a także z tzw. „przywileju rolnika”. Ma to bardzo negatywny wpływ na przyszły rozwój hodowli roślin i rolnictwa. Obecnie w międzynarodo-wych i wspólnotowych kręgach hodowlano-nasiennych trwa ożywiona dyskusja nad znalezieniem możliwości prawnych stosowania w hodowli roślin opatentowanych wynalaz-ków biotechnologicznych, zgodnie z „przywilejem hodowcy” i w praktyce rolniczej zgodnie z „przywilejem rolnika”.
    Reasumując, w dobie postępującego patentowania wynalazków biotechnologicznych, szcze-gólnego znaczenia nabierają właściwe relacje prawne pomiędzy hodowcami odmian konwen-cjonalnych i posiadaczami patentów na produkty i/lub procesy biotechnologiczne.